
'Mbo 4 kun je soms vergelijken met de universiteit in VS'
NRC.NEXT
4 juni 2014 woensdag
Section: Weten
 Thomas Rueb
 De aanleiding 
Nederlanders, wees trots op onze mbo'ers, wil minister Jet Bussemaker (Onderwijs, PvdA) maar zeggen. Ze is hard bezig met het hervormen van het onderwijssysteem en pleit in de media voor meer liefde voor het middelbaar beroepsonderwijs. 
,,Mbo krijgt niet de waardering die het verdient", zegt ze onder meer tegen RTL Nieuws. ,,Mbo 4 in Nederland kan je soms vergelijken met universitair onderwijs in de Verenigde Staten, en er zijn maar weinig mensen die dat weten." Lezer Irene Snijder vraagt zich op Twitter af of dat wel klopt. Kun je 'ons' mbo 4 echt soms vergelijken met het Amerikaans universitair onderwijs? next.checkt zocht het uit. 
 Waar is het op gebaseerd? 
De minister baseert zich, volgens de woordvoerder, op cijfers van de OESO, de Organisatie van Economische Samenwerking van de VN. Daaruit blijkt dat Nederlandse volwassenen (16 tot 65 jaar) met een mbo-opleiding gemiddeld niet veel lager scoren op het gebied van taal- en rekenvaardigheid dan Amerikanen met (alleen) een bachelor. Sterker nog, de 5 procent slimste mbo'ers had gemiddeld een hogere score dan de 5 procent slechtst presterende bachelorhouders uit Amerika. 
 En, klopt het? 
Alvast een waarschuwing: simpel is het allemaal niet. Het vergelijken van opleidingsniveaus tussen landen is een verraderlijk moerras. Het Amerikaanse onderwijssysteem verschilt enorm van het onze, zowel qua indeling als vanwege de benamingen. Zelfs het woord 'university' staat niet gelijk aan wat wij universiteit noemen. 
Daar gaan we dan. Er wordt, op het hoogste onderwijsniveau in de VS, een onderscheid gemaakt tussen universities en colleges. Beide varianten kunnen vergelijkbaar zijn met de Nederlandse universiteit, met het verschil dat je op een college doorgaans maximaal een bachelordiploma kunt halen, en geen master. Maar let wel: dit geldt niet overal. 
Er zijn talloze soorten colleges. Sommige zijn privaat, andere door de staat gefinancierd of lokaal, en onderling allemaal verschillend qua invulling en opzet. 
En dan zijn er nog onderwijsinstituten als community college of junior college, die beroepsgerichte technische opleidingen aanbieden. Op de meeste daarvan kan je alleen een associate degree, een opleiding van twee jaar en een niveau onder de bachelor degree. Met sommige associate degrees kun je doorstromen naar een bachelor, bij andere niet. Maar ook hier zijn uitzonderingen: zo bestaan er ook community colleges die volledige bachelorprogramma's aanbieden. En er zijn ook instituten die zichzelf 'university' noemen, maar die geen hogere opleiding dan een tweejarige associate degree hebben. 
Hier wordt het helemaal lastig: over de kwaliteit van de diploma's zegt dit alles weer helemaal niets. Een indeling als hbo en wo is er niet. Op de beste colleges is het niveau bijvoorbeeld hoger dan op de slechtst aangeschreven universities. Aan de andere kant is een bachelor aan een gemiddeld college weer op geen enkel punt gelijk te scharen aan een bachelor van een prestigieuze universiteit als Harvard. 
Lang verhaal kort: er zijn ongeveer 4.000 onderwijsinstellingen in de VS die enorm van elkaar kunnen verschillen in kwaliteit en niveau. Dat zegt ook onderwijsinstituut Nuffic, dat vergelijkend onderzoek doet naar de waardering van internationale diploma's. 
Hoe gaan we dat dan doen met Nederland? 
Zo, en weer terug naar de OESO-cijfers waar Bussemakers zich op baseert. Het klopt inderdaad dat, volgens die cijfers, de gemiddelde Nederlander met een mbo-diploma qua rekenvaardigheid en geletterdheid weinig onderdoet voor de Amerikaan met alleen een bachelordiploma (let op: mensen met óók een masterdiploma zijn hierin niet meegenomen). 
De vraag is echter: wat mag je allemaal scharen onder Bussemakers ,,universitair onderwijs"? Als je een brede definitie neemt, 'een bacheloropleiding', dan heeft de minister inderdaad een punt. De allerslechtste bacheloropleiding van het allerslechte college in de VS zou dat best eens vergelijkbaar kunnen zijn met 'ons' mbo-niveau. ,,Soms" dus. 
Maar ja, je kunt je afvragen of je de allerslechtste bacheloropleiding van het allerslechte college in de VS ,,universitair onderwijs" kunt noemen. 
 Conclusie 
Volgens minister Jet Bussemaker kan je ,,mbo 4 in Nederland soms vergelijken met universitair onderwijs in de Verenigde Staten". Het probleem is dat het Amerikaanse onderwijssysteem zich maar moeilijk naast het Nederlandse laat leggen. De allerslechtste bacheloropleiding van het allerslechte college in de VS zal best eens vergelijkbaar kunnen zijn met 'ons' mbo-niveau. ,,Soms" dus. De vraag is of je dat ,,universitair onderwijs" kunt noemen. Volgens de Nederlandse definitie? Waarschijnlijk niet. Maar als je die definitie breed neemt, dan heeft de minister inderdaad een punt. Wij beoordelen de uitspraak als grotendeels waar. 
 
Dat zei minister Jet Bussemaker van Onderwijs tegen RTL Nieuws